Từ đầu năm 2026 đến nay, hàng loạt lô hàng hóa chất nhập khẩu đang bị kẹt tại các cảng biển do vướng mắc về thủ tục khai báo thành phần. Để tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, Bộ Tài chính đã kiến nghị một giải pháp mang tính bước ngoặt: Bỏ việc kiểm tra khai báo hóa chất trước khi thông quan.
Vướng mắc từ quy định mới: Khi “bí mật công nghệ” gặp rào cản thủ tục
Tình trạng ùn ứ hàng hóa chất bắt đầu phát sinh từ ngày 1/1/2026, khi Luật Hóa chất mới cùng các văn bản hướng dẫn (Nghị định 24, Nghị định 26 và Thông tư 01/2026/TT-BCT) chính thức có hiệu lực.
Cụ thể, danh mục quản lý của cơ quan chức năng hiện nay chủ yếu sử dụng tên khoa học, mã CAS và công thức hóa học. Trong khi đó, trên tờ khai nhập khẩu, doanh nghiệp thường chỉ ghi tên thương mại hoặc mô tả chung như “chất phụ gia”, “hỗn hợp hóa chất”. Theo Nghị định 26, để xác định hàng hóa có thuộc diện miễn trừ quản lý hay không, cơ quan Hải quan phải căn cứ vào ngưỡng nồng độ thành phần (quy định ở các mức 0,1%, 1% hoặc 5%). Do đó, Hải quan yêu cầu doanh nghiệp phải chứng minh chi tiết thành phần để có cơ sở giải quyết.
Tuy nhiên, nút thắt lớn nhất xuất hiện từ phía chuỗi cung ứng quốc tế. Nhiều nhà cung cấp nước ngoài lớn thẳng thừng từ chối cung cấp đầy đủ 100% thành phần chi tiết trong Phiếu an toàn hóa chất (MSDS/SDS) cho doanh nghiệp Việt Nam vì lý do bảo mật bí mật công nghệ. Doanh nghiệp nhập khẩu rơi vào tình thế mắc kẹt: không thể ép nhà cung cấp đưa thông tin, nhưng nếu thiếu dữ liệu thì hàng hóa phải nằm lại cảng để chờ giám định, làm phát sinh chi phí lưu kho bãi rất lớn.
Đề xuất mang tính đột phá của Bộ Tài chính: Chuyển từ “Tiền kiểm” sang “Hậu kiểm”
Vướng mắc này đã kéo dài nhiều tháng qua. Tháng 3/2026, Hội đồng Kinh doanh Hoa Kỳ – ASEAN (USABC) từng gửi văn bản phản ánh tình trạng này. Đến tháng 5/2026, Cục Hải quan đã có văn bản làm rõ rằng ngành hải quan không bắt buộc doanh nghiệp phải khai 100% thành phần trong mọi trường hợp, nhưng nếu thiếu thông tin thì bắt buộc phải đưa hàng đi phân tích, giám định, khiến thời gian thông quan bị kéo dài.
Để giải quyết triệt để vấn đề và khơi thông nguồn nguyên liệu cho sản xuất trong nước, ngày 8/6/2026, Bộ Tài chính đã ban hành Công văn số 7786/BTC-CHQ trình Thủ tướng Chính phủ, kiến nghị Bộ Công Thương sửa đổi Nghị định 26/2026/NĐ-CP với hai nội dung quan trọng:
- Bỏ kiểm tra khai báo hóa chất trước khi thông quan: Đây là kiến nghị cốt lõi. Bộ Tài chính cho rằng việc khai báo hóa chất thực chất là cung cấp thông tin cho cơ quan quản lý chuyên ngành chứ không phải thủ tục cấp phép. Vì vậy, không nên lấy việc này làm điều kiện để giữ hàng tại cảng. Doanh nghiệp sẽ tự khai báo, tự chịu trách nhiệm về thông tin hàm lượng để được thông quan trước, cơ quan chức năng sẽ tiến hành kiểm tra sau (hậu kiểm).
- Xây dựng hệ thống bảo mật dữ liệu: Kiến nghị Bộ Công Thương lập cổng thông tin có độ bảo mật cao để doanh nghiệp có thể cung cấp các thành phần nhạy cảm trực tiếp cho cơ quan quản lý mà không sợ lộ bí mật thương mại ra bên ngoài.
Giải pháp bổ sung đang được xem xét: Cơ quan quản lý có thể chấp nhận thư cam kết bảo mật từ doanh nghiệp nhập khẩu, kèm theo xác nhận của nhà cung ứng nước ngoài về việc các thành phần được giấu kín không nằm trong danh mục hóa chất cấm hoặc hạn chế của Việt Nam.
Khuyến nghị dành cho doanh nghiệp trong thời gian chờ sửa đổi quy định
Do đề xuất sửa đổi Nghị định 26 hiện vẫn đang trong quá trình trình Thủ tướng xem xét và chưa có hiệu lực ngay, các doanh nghiệp nhập khẩu hóa chất cần chủ động thực hiện các biện pháp sau để giảm thiểu thiệt hại:
– Chủ động khai báo các thông tin cơ bản: Những dữ liệu như mã CAS, mã UN, độ tinh khiết hay mức độ nguy hại của phụ gia… không thuộc phạm vi bảo mật công nghệ. Doanh nghiệp cần điền đầy đủ các thông tin này trên MSDS để cơ quan Hải quan có cơ sở xử lý nhanh hồ sơ.
– Đàm phán sớm với nhà cung cấp: Ngay từ khâu thương thảo hợp đồng mua bán, doanh nghiệp nên yêu cầu đối tác nước ngoài cung cấp Phiếu an toàn hóa chất (MSDS/SDS) với mức độ chi tiết cao nhất có thể, tránh để đến khi hàng về đến cảng mới giải quyết.
– Tuyệt đối không “khai đại”: Do tâm lý lo lắng vì kẹt hàng, một số doanh nghiệp có thể tự ý khai bừa cho đủ 100% thành phần. Đây là rủi ro pháp lý rất lớn. Khi cơ quan chức năng tiến hành hậu kiểm hoặc kiểm tra ngẫu nhiên, nếu phát hiện thông tin sai lệch so với thực tế, doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với các hình thức xử phạt hành chính hoặc hình sự rất nghiêm khắc.
– Chuẩn bị phương án giám định: Với những mặt hàng đặc thù mà đối tác tuyệt đối giữ bí mật, doanh nghiệp cần chuẩn bị sẵn các chứng từ liên quan khác để chứng minh bản chất hàng hóa, đồng thời chủ động phối hợp với cơ quan Hải quan đưa mẫu đi phân tích, giám định sớm nhằm rút ngắn thời gian chờ đợi.
BẢO BÌNH CHEMICALS ĐỒNG HÀNH CÙNG DOANH NGHIỆP
Sở hữu bề dày kinh nghiệm trong lĩnh vực tư vấn pháp lý hóa chất, vật liệu nổ công nghiệp và thiết lập hệ thống an toàn công nghiệp, Bảo Bình Chemicals luôn sẵn sàng hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp tháo gỡ các rào cản thủ tục. Chúng tôi cung cấp giải pháp toàn diện từ rà soát chuyên sâu hồ sơ pháp lý, đánh giá nguy cơ rủi ro, xây dựng phương án ứng cứu khẩn cấp khoa học, cho đến tổ chức huấn luyện chuyên môn bài bản và cập nhật liên tục các quy định pháp luật mới nhất.
Trong bối cảnh các quy định quản lý nhà nước ngày càng được siết chặt, việc doanh nghiệp chủ động tuân thủ nghiêm túc các yêu cầu pháp lý không chỉ là giải pháp tối ưu nhằm phòng ngừa rủi ro và bảo đảm an toàn sản xuất, mà còn là đòn bẩy vững chắc để nâng cao năng lực quản trị nội bộ, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.